Murat Fırat soruyor... Reyhan Gündüz cevaplıyor!

İhtiyaçlar, hazlar ve istekler insanları tüketim davranışlarını göstermeye yönlendirmektedir. İnsanlar ihtiyaçları doğrultusunda tüketir ve bazen ihtiyacı olmayan bir ürün satın alarak da tüketme davranışları gösterebilir. Tüketirken aldığı haz sonucunda tüketme davranışının bitişinde kendisini yine tüketirken görebilir. Bu süreç insanların güdüleri ile alakalıdır. Bu güdüler, insanları gereksinimleri olmasa dahi tüketmeye sevk edebilmektedir.

İnsanlar fizyolojik, sosyal, ekonomik, kültürel faktörler çerçevesinde ihtiyaçların belirlenmesi ile tüketme eğilimi göstermektedirler. Tüketim, her net gerçekleştirdiği bir kavram hayatımızın olmazsa olmazıdır, insan olarak tüketiyoruz ve tüketmeye de  devam edeceğiz. İnternet kullanım oranının günbegün artış gösterdiği bu dönemde, internetin tüketime katkısı gözlemlenmektedir. Çağımızın en popüler medya sistemi olan sosyal medya, Hususiyetle web 2.0’le beraber değişen bir yapıya bürünerek enformasyon akışının sağlanması ile yediden yetmişe kullanılır hale gelmiştir. Sosyal medya (facebook, twitter instagram vb.) mecraları gösterişçi tüketime kapı açmıştır. Sosyal medyanın bu denli değişimini göz ardı etmeksizin makalelere çalışmalara tezlere konu olmuştur. İnsanlar çağımızın en popüler sosyal medya mecracı olan İnstagram’da hem görüp gözlemleyerek hem de özenerek tüketme davranışını “gösteriş” olarak da gerçekleştirebilmektedirler. Bu bağlamda insanların bu gösterişçi tüketime dahil olmaları kaçınılmazdır aynı zamanda gösterişçi tüketim dahil olarak bir zaman sonra güdülerin sonucunda yediklerini, içtikleri, aldıklarını tükettiklerini paylaşarak haz noktasına ulaştıklarını görebilmektedirler.

Bu çalışma, dijital okur yazarlılıkları yüksek olan Y kuşağındaki insanların gösterişçi kültür baz alınarak sosyal medyada tüketim ve karar verme tarzları bağlamında satın alma davranışlarını inceleme amacıyla yazılmıştır. Bu bağlamda tüketici karar verme tarzları, gösterişçi tüketim eğilimleri ve satın alma niyeti ölçekleri kullanılarak Y kuşağındaki insanların gösterişçi tüketim ve karar verme tarzları ile ilişkisi saptanmıştır.

Merhaba Reyhan hanım, nasılsınız? Röportaj teklifimi kabul ettiğiniz için teşekkür ederim. Okuyucularımız adına rica etsem kendinizi tanıtır mısınız?

Teşekkür ederim Murat Bey. Sizinle röportaj yaptığım için mutluyum. Umarım sizler de iyisinizdir. Yoğun geçen çalışmalarınızı yakından takip ediyorum. Başarılarınızın devamını diliyorum.

Reyhan Gündüz. 1991 İstanbul doğumluyum. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Halkla İlişkiler ve Tanım, İstanbul Ticaret Üniversitesi Medya ve İletişim Çalışmaları Tezli Yüksek Lisans mezunuyum.

Kariyer olarak akademi düşünüyorum. Akademik çalışmalar yaparak kongrelere katılıyorum. Bölümümün bana kazandırdığı yetkinlikleri kaybetmemek için düzenli olarak okumak yapıyorum aynı zamanda tez çalışmaları yürüten araştırmacılara akademik olarak destek veriyorum. Kendimi geliştirmek, bir konuda yeni bilgiler öğrenmek, kendi yeteneklerimi bilerek kişisel gelişim adına kurslara katılıyorum. Kendime tanıyarak yeni yeteneklerimi öğrenerek kendime yeni bir yol belirliyorum. Şu an bir bankada çalışıyorum aynı zamanda çalışırken de akademik çalışmalarıma boş zamanlarımda devam ediyorum. Aynı zamanda gönüllü olarak haber seslendirme yapıyorum.

Tebrik ederim… Tezinizi inceleme fırsatı buldum! Günümüzün popüler konusunu gerçekçi bir şekilde ele almışsınız. Merak ettiğim: Tez konusunu belirleme süreciniz ve sonrasında neler yaşandı?

Teşekkür ederim. “Sosyal Medyada Y Kuşağının Gösterişçi Tüketim ve Karar Verme Tarzları Bağlamında Satın Alma Davranışlarının İncelenmesi” konu başlıklı tezim. Tez konusunu özellikle yaşadığımız salgından sonra kullanıcı oranlarında artış olan sosyal medyayı ve özellikle İnstagram mecrasında artış gösteren tüketim ve gösterişçi tüketim ile birleştirerek hedef kitle olarak da Y kuşağını seçtim.

Danışman Hocam ile konu seçimi ve kavramsal çerçeveyi oluşturduk. Bu kavramsal çerçeveyi yakın zamanda kaybettiğim babam, felç geçirdiği dönemde hastanede oluşturmuştuk. Yoğun ve zorlu bir dönemde tez yazımı gerçekleştirdim diyebilirim; fakat hiçbir zaman pes etmedim, “bırakıyorum” demedim. İnsan hedefi doğrultusunda ilerlerken, çok istediğinin farkındaysa eğer o işi tamamlamalıdır. Ben de öyle yaptım. Hedefimde tezi tamamlayarak yüksek lisans öğreniminden mezun olmaktı. Sabırla ve zorluğa rağmen keyifle tezimi tamamladım.

Tezi tamamladıktan sonra elde edilen bulgu ve sonuçlara baktığımızda, gündem ve popüler olan sosyal medya, gösterişçi tüketim ile ilgili verilerek sunarak Y kuşağının özelliklerine yeni sonuçlar sunmuş olduk. Veri toplama aracı olarak anketi kullanarak hedef kitleye ulaştık. Anketi de yine sosyal medyada hedef kitleye ulaştırdım. Araştırmacılara bu konuda tavsiye ederim anket çalışmalarını sosyal medyada paylaşarak hızlı bir şekilde geri dönüş elde edebilirler.

Tez konusu güncel ve haber niteliğinde bir konu olduğu için elde ettiğimiz bulgu ve sonuçları, danışman hocamın da görüşüyle sunmak istemiştik. İlk olarak katıldığım TV programında çok kısa bir şekilde sonuçları paylaşmıştım. Şu anda da sizin aracılığınızla elde ettiğimiz sonuçları paylaşmak çok güzel oldu.

Sizin gibi düşünen insanlarla tanıştınız mı ve onlarla ne yapmayı düşünüyorsunuz?

Yüksek lisans tez yayın şartından sonra kongrelere katıldım, katılmaya da devam ediyorum. Akademik çalışmalar yaparken, bildiri yazıp kongrede sunarken benim gibi akademik kariyer düşünen insanlarla tanıştım. Kongrede bildiri sunarken yeni araştırmacılar ile tanışma fırsatını yakabiliyor insan. Bu durum harika bir sürece dâhil olmamızı sağlıyor. Tek başına değil de iki üç kişiyle çalışma yapmak yazılar yazmak ekstra deneyim ve bilgi demek. Sadece birlikte yazma değil çalışmanızı başka insanlarla da paylaşabiliyorsunuz ve bu beni mutlu ediyor.

Tamamladığım tez çalışmamı başka bir araştırmacı ile paylaşmıştım. Bu konuda katkıda bulunmak çok önemli, sonuçta insanlığa bilime katkı sağlamış oluyoruz.

Bu konuda şunu da belirtmeliyim ki iletişim alanı çok geniş, birden fazla disiplinler arası alan olduğu için alanda pek çok yayın çıkarabiliyoruz. Bu avantajın farkında olduğum için pek çok alanda yazılar yazabiliyorum ve benimle akademik çalışmalar yapmak isteyenler olursa memnun olurum elbette.

Tez hazırlama sürecinde öğrendiklerinizin kişisel hayatınıza ne gibi yansımaları oldu?

Harika bir soru. İlk kez tez yazdım. Tez yazımının zor bir süreç içermediğini gördüm. Çalışma masasına oturunca insan, ilk olarak ne yazacağını bilemeyebiliyor; fakat bu gayet normal bir durum. Öğrenci öncelikle çalışma planını hazırlamalıdır, planlı bir şekilde bu süreci devam ettirmelidir. Plan ve disiplin bu konuda çok önemlidir. Bazen insanın yazmak istemediği zamanlar olabiliyor bu durumda ertesi günü hemen yazmaya devam etmelidir.

Disiplin, istek olmadan bu süreç tamamlanamaz. Bu sürecin anahtar kavramı “Disiplin”. Yazı yazmayı, araştırma yapmayı, yeni bir şeyler öğrenmeyi seviyorum. Bu bana keyif veriyor. Tez yazarken de şunu gördüm: insan yazdıkça yazıyor ve yazmak çalışmak kadar keyifli ve keyif insanda bağımlılık yapıyor. Yazmayınca kendimi boşlukta hissediyorum. (Gülüyor)

Önümüzdeki süreçte yeni bir tez çalışması hazırlamayı düşünüyor musunuz?

Tezimi keyifle yazdım. Akademik kariyer de düşündüğüm için en kısa sürede doktora eğitimi almak istiyorum. Doktora da yüksek lisans kadar, hatta daha fazla emek isteyen bir süreç içerdiğini biliyorum. Tüm süreçlere katılıp, doktorayı da başarıyla tamamlamak isterim. Doktorada da tez yazmak bana mutluluk verecektir. Yine aynı şekilde güncel olan bir konuda tez yazmak istiyorum. Doktora tez konumu da belirledim diyebilirim. Eğitime başlamadan önce hazır hissetmek önemli bir nokta…

Araştırmaya başlamadan önce ne gibi sonuçlar bekliyordunuz, araştırma bittikten sonra düşüncelerinizde bir değişiklik oldu mu?

Araştırmaya başlamadan önce öngördüğümüz bulgu ve sonuçlar vardı. Örneğin, öncelikle araştırma sorularımız: Tüketicilerin sosyal medya alışveriş alışkanlıkları cinsiyete göre değişmekte midir? Tüketicilerin sosyal medya alışveriş alışkanlıkları yaşa göre değişmekte midir? Tüketicilerin sosyal medya alışveriş alışkanlıkları eğitim seviyesine göre değişmekte midir? Tüketicilerin sosyal medya alışveriş alışkanlıkları mesleğe göre değişmekte midir? Tüketicilerin sosyal medya alışveriş alışkanlıkları aylık gelir seviyesine göre değişmekte midir? 5 sorumuz çevresinde kullanılan ölçekler kapsamında öngörülerimiz vardı.

İnternet ve Sosyal Medya Kullanım Alışkanlıklarına Dair Bulgular en sık eriştiği cihaz ile alakalı istatistiklerde ilk sırada dizüstü bilgisayar kullanımı, ikinci sırada telefon seçilmiş.

Örneklemin internet kullanım amaçlarına dair istatistiklerde ilk sırada eğitim/araştırma, ikinci sırada eğlence/oyun seçilmiş. Örneklemin haftalık sosyal medya kullanım süresi çerçevesinde dağılımı 7 saat ve üzeri. Bunlar öngördüğümüz sonuçlardı.

Örneklemin sosyal medya alışverişlerine konu olan sosyal medya uygulamalarına dair istatistiklere baktığımızda Facebook, Twitter ve İnstagram sosyal medya mecralarında alışveriş yapan bir katılımcı gördük.

Ölçek ifadelerine verilen cevaplara elde edilen verilere baktığımızda sosyal medyada satın aldığım ürünlerin kalitesinin yüksek olması benim için oldukça “önemlidir”, maddesine verilen cevapların: konu bir ürün satın almak olunca, en iyisini yahut en kusursuz olanını satın almaya çalışırım, maddesi için verilmiş olan cevapların, genellikle alışverişlerimde kalitesi en iyi olan ürünü almaya “çalışırım”, maddesine verilmiş olan yanıtların “katılıyorum” cevabına yakın olduğu görülmüştür... Sürekli olarak gardırobumu değişen modaya uygun olarak yenilerim maddesine verilen yanıtların “katılmıyorum” yanıtına yakın olduğu sonucuna ulaştık.

Çoğunlukla indirimde olan ürünleri satın alırım maddesine verilen yanıtların “katılıyorum” cevabına yakın olduğu görülmüştür.

Satın alma niyeti ölçeğine verilen cevaplara bakıldığında, tüketim alışveriş için tercih edilen İnstagram, Twitter ve Facebook’ta yapılan beğeni ve yorumların incelenerek tüketim hususunda değerlendirme ve sonucuna varıldığı, yakın çevre tavsiyesi ve sosyal medyada satın alınan üründen memnun kalınırsa satın alma davranışının tekrar gerçekleştirildiği ve sosyal medyada da indirimlerin takip edildiği sonucuna varılmaktadır.

Y Kuşağının Tüketici Karar Verme Tarzları ve Gösterişçi Tüketim Eğiliminin Y Kuşağının Satın Alma Niyetine etkisi, mükemmeliyetçiliğin kalite odaklı, fiyat odaklı bir satın alma davranışının gerçekleştirdikleri, gardırobu yenileme hususunda marka odaklılığının olmadığı aslında gardıropta tamamen markalı ürünleri tercih etmedikleri ve sürekli kıyafet yenileme eğiliminin olmadıkları, indirimleri takip ederek fiyat odaklı bir satın davranışı gerçekleştirdikleri, beğendikleri markaları baz alarak tekrar aynı markadan alış veriş yaparak marka bağlılığı oluşturmuşlardır.

Alış veriş yaparken düşünmeden karar vermedikleri, aslında ihtiyaçları olan ürünleri tercih ettikleri;  ihtiyacı olmayan bir ürün satın aldıklarında dikkatsiz yapılan alış veriş sonrasında ise pişmanlık duygusunu yaşayıp yaşamadıkları hususunda kararsız kaldıkları, hem pişmanlık duymadıkları hem de pişman olup olmadıkları noktasında kararsız oldukları görülmektedir

Y kuşağının sosyal medyada paylaşımda bulunmak için etkinlilere katılmadıkları, gerçek hayatta gösteriş amacıyla yapılan tüketimin sosyal medya paylaşımlarını etkilemediği, sosyal medya paylaşımlarında “kendi hayatımı, tükettiklerimi göstermeliyim” algısından uzak olup; statü ve sınıfsal bir yarışın yapılmadığı, sosyal medyada paylaşım için etkinliklerde olmadıklarını göstermektedir.

Satın alma niyetinde Y kuşağının, alış veriş için tercih ettikleri İnstagram, Twitter ve Facebook’ta yapılan beğeni ve yorumları inceledikleri tüketim satın alma hususunda bu şekilde değerlendirme yaptıkları, yakın çevre tavsiyesi ve sosyal medyada satın alınan üründen memnun kaldıkları taktirde satın alma davranışının tekrar gerçekleştirecekleri ve sosyal medyada da indirimleri takip ettikleri sonucuna varılmaktadır.

Ankete katılan ve anket çözümlemesi sonucunda ulaşılan bulgular sabitken baz alınırken, Y kuşağının mükemmeliyetçi, kalite odaklı, fiyat odaklı, marka bağımlısı olmadıkları; fakat marka bağlılığı kendilerinde oluştuğu, Düşünmeden alış veriş yapmadıkları; düşünmeden yaptıkları alış veriş sonucunda da kararsız kaldıkları, ankete katılan ve anket çözümlemesi sonucunda ulaşılan bulgular sabitken baz alınırken, sosyal medya odaklı olup paylaşımlar yapmadıkları tüketimlerini ve satın alma davranışlarının bu doğrultuda yapmadıklarını

Tüketim ilginliği, kişisel imaj ve temsiliyeti, paylaşım memnuniyeti ölçeklerine verilen yanıtlarla ankete katılan Y kuşağının gösterişçi tüketim eğiliminde olmadıkları sonucunu göstermektedir.

Satın alma hususunda sosyal medyayı kullandıkları görülmektedir. Sosyal medyanın etkisi Y kuşağının satın alma niyetini etkilenmiştir. Sosyal medya paylaşımlarında yer alan markaların etkisinin olmadığı, markaların ürünlerini alarak ve bunu sunarak farklı olma çabasında olmadıkları, sosyal medya paylaşımlarında yer alan markaların pahalı olması zorunluluğunu ve markaların popüler olması gibi bir tercihe bulunmadıkları, sosyal medya paylaşımlarında diğer insanlardan farklı görünmek veya fark edilmek gibi bir tercihin,  kişisel imaj ve temsili yetin Y kuşağı için önemli bir kıstas olmadığı sonucuna varılmaktadır. Y kuşağının yakın çevresinde hedef kitle üzerinde etkili olduğu yaptığımız çalışmada gözlemlenmiştir.

Tez hazırlamak isteyenlere neler önerirsiniz?

Tez yazmak oldukça ciddi bir iş uğraş. Doktorada yeterlilik sınavı var. Yüksek lisans eğitiminde de yeterlilik sınavı eklenmeli bence; çünkü insan ne istediğini bilerek bu yola girmelidir. Teze başlayıp bırakanlar oluyor. Bu normal bir durum yaşanabilir bir durum. Bu durumun yaşanmaması için kişinin kendisine sorması gereken sorular vardır: Ben yüksek lisansa uygun muyum? Tez yazabilir miyim? Tez yazmaya hazır mıyım? Araştırmayı seviyor muyum? Bu sorulara cevap verilmeli. Cevabınız evet ise zaten kolaylıkla tez yazabilirsiniz. Cevabınız hayır ise yazmadan ya da biraz zaman geçtikten sonra bırakılan çalışmalar mutlaka olmuştur, oluyor da…

Tez yazmak isteyenlere önerim teze başlamadan önce tez konusu seçsinler. Hatta danışman hocanın da ilgi alanına girecek konu seçilse harika olur; çünkü danışman hocamız da bilgilerini öğrenciye aktarır ve tez bütün olarak harika bir esere dönüşür. Tez konusu hem günce bir konu olmalı hem de kişinin ilgi alanını kapsamalıdır. Yazabileceği konular üzerine konular seçerlerse tez süreci oldukça keyifli geçer.

Tez hazırlarken önemli konu tez taslağını bilmektir. Bir tezde neler yazılır bir tez hangi bölümleri kapsar öğrenci bunu bilmelidir. Tezin içindekiler kısmını oluşturduktan eklemeler yazmalar başlar. Mümkün olduğunca kişi kendi cümleleriyle yazmalıdır benzerlik oranına dikkat edilmelidir. Literatür taramasında, bilgileri okuyup yorumlamak lazım. Direkt kopyala yapıştır yaparak tez yazılmaz. Önemli olan kendi eserini oluşturmaktır.

Tez yazma sürecinde diğer önemli konu da danışman iletişimidir. Danışmandan tezin tamamını yazması beklenmemelidir. Danışman sadece öğrenciye danışmanlık yapar bilgilerini paylaşır öğrenciyle ve yol gösterebilir tezde. Hiçbir şey belirlemeden danışman hocadan konu seçmesini beklemek son derece yanlış bir davranıştır. Tez konusu seçildikten kavramsal çerçeve oluşturduktan sonra her yazım da danışman hoca ile iletişime geçilmeli, yazılan her bölüm gönderilmelidir.

Herkese keyifli geçen iyi çalışmalar dilerim

Sevgilerimle

Röportaj: Murat Fırat